Aarde (planeet)
English: Earth

  • aarde
    blik op het oostelijk halfrond met india (midden), het arabisch schiereiland (saoedi-arabië) en afrika (links), europa (linksboven), de indische oceaan (onder), australië (rechtsonder) en azië (boven en rechts).
    blik op het oostelijk halfrond met india (midden), het arabisch schiereiland (saoedi-arabië) en afrika (links), europa (linksboven), de indische oceaan (onder), australië (rechtsonder) en azië (boven en rechts).
    symbool symbool
    type planeet
    aardse planeet
    overige aanduidingen wereld, sol iii, tellus, terra
    fysische gegevens
    aantal (bekende) manen 1
    omtrek 40 075 km (equatoriaal)
    diameter 12 756 km
    massa 5,9722×1024 kg
    valversnelling 9,780 tot 9,832 m/s2
    ontsnappingssnelheid 11,2 km/s
    dichtheid (ρ) 5,515 g/cm3
    rotatietijd 23 uur, 56 minuten en 04 seconden
    albedo 36,7%
    hoek omwentelingsas 23,439281°
    fysische samenstelling 35% fe, 29% o, 15% si, 13% mg, 2,5% ni, 2% s, 1,2% ca, 1,1% al en 0,2% overig
    samenstelling kern nikkelijzer
    afplatting 0,0033528
    1/298.257222101 (etrs89)
    baangegevens
    perihelium 0,98 ae
    aphelium 1,02 ae
    halve lange as (a) 1,0000026 ae
    excentriciteit (e) 0,016710219
    lengte klimmende knoop (Ω) 348,73936°
    periode (p) 1,0000175 jaar
    inclinatie (i) 1,57869°
    waarnemingsgegevens
    afstand tot de zon 149,6×106 km (~ 1 ae)
    atmosferische gegevens
    luchtdruk gem. 1013,25 hpa
    samenstelling 78,09% n2, 20,94% o2, 0,93% ar, 0,04% co2, 1% waterdamp en sporengassen
    temperatuur gem. 13,85 °c = 287 k
    portaal  portaalicoon   astronomie

    de aarde (soms de wereld of terra genoemd) is vanaf de zon gerekend de derde planeet van ons zonnestelsel. hierin behoort ze tot de naar haar genoemde "aardse planeten", waarvan ze zowel qua massa als qua volume de grootste is. op de aarde komt leven voor: ze is de woonplaats van miljoenen soorten organismen.[1] of ze daarin alleen staat is onduidelijk, maar in de rest van het heelal zijn tot nog toe nergens sporen van leven, nu of in het verleden, gevonden. radiometrische dateringen hebben uitgewezen dat de aarde 4,57 miljard jaar geleden is ontstaan[2] en het leven maximaal 1 miljard jaar daarna.[3] sinds het ontstaan van leven op aarde heeft deze biosfeer de aardatmosfeer zuurstofrijk gemaakt, waardoor zich aerobe organismen konden ontwikkelen, en een ozonlaag kon ontstaan. die beschermt het aardoppervlak tegen schadelijke ultravioletstraling, zodat leven op het land mogelijk is.[4]

    het aardoppervlak is voor 71% bedekt met water in de vorm van zeeën en oceanen, de rest bestaat uit continenten en eilanden. water is noodzakelijk voor het overleven van alle bekende levensvormen.

    de lithosfeer, de buitenste laag van de vaste aarde, is verdeeld in een aantal rigide platen of schollen, die op een geologische tijdschaal (over miljoenen jaren) langzaam over het aardoppervlak bewegen. deze beweging veroorzaakt de vorming van gebergten en vulkanisme. onder de lithosfeer bevindt zich de langzaam convecterende aardmantel. de stroming in de mantel veroorzaakt de bewegingen van de platen en vulkanisme aan het aardoppervlak. onder de mantel bevinden zich een vloeibare buitenkern (waarin het aardmagnetisch veld wordt opgewekt) en een vaste binnenkern. dit magnetisch veld beschermt het leven tegen de zonnewind en kosmische straling.

    de aarde draait om de zon in dezelfde tijd dat ze 366,26 maal om haar eigen as draait. deze tijdsduur wordt een siderisch jaar genoemd. omdat de rotatie van de aarde om haar as en de baan van de aarde om de zon dezelfde richting volgen (vanaf de noordpool gezien tegen de wijzers van de klok in) is de lengte van het jaar in zonnedagen gemeten precies één dag korter, namelijk 365,26 dagen.

    de aardas staat in een hoek van 23,439281° met een lijn die loodrecht staat op het vlak waarin de aardbaan ligt, wat de seizoenen veroorzaakt. de aarde heeft een natuurlijke satelliet, de maan, die vlak na de vorming van de aarde moet zijn ontstaan. soms worden er kleine objecten ontdekt die tijdelijk een baan om de aarde beschrijven. de zwaartekracht van de maan veroorzaakt getijden in de oceanen, stabiliseert de hellingshoek van de aardas en doet de rotatiesnelheid van de planeet langzaam afnemen.

  • astronomische eigenschappen
  • fysische eigenschappen
  • water
  • atmosfeer
  • leven, bevolking en inrichting
  • ontstaan en ontwikkeling
  • culturele betekenis
  • zie ook
  • noten en referenties

Aarde
Blik op het Oostelijk halfrond met India (midden), het Arabisch Schiereiland (Saoedi-Arabië) en Afrika (links), Europa (linksboven), de Indische Oceaan (onder), Australië (rechtsonder) en Azië (boven en rechts).
Blik op het Oostelijk halfrond met India (midden), het Arabisch Schiereiland (Saoedi-Arabië) en Afrika (links), Europa (linksboven), de Indische Oceaan (onder), Australië (rechtsonder) en Azië (boven en rechts).
Symbool Symbool
Type Planeet
Aardse planeet
Overige aanduidingen Wereld, Sol III, Tellus, Terra
Fysische gegevens
Aantal (bekende) manen 1
Omtrek 40 075 km (equatoriaal)
Diameter 12 756 km
Massa 5,9722×1024 kg
Valversnelling 9,780 tot 9,832 m/s2
Ontsnappingssnelheid 11,2 km/s
Dichtheid (ρ) 5,515 g/cm3
Rotatietijd 23 uur, 56 minuten en 04 seconden
Albedo 36,7%
Hoek omwentelingsas 23,439281°
Fysische samenstelling 35% Fe, 29% O, 15% Si, 13% Mg, 2,5% Ni, 2% S, 1,2% Ca, 1,1% Al en 0,2% overig
Samenstelling kern Nikkelijzer
Afplatting 0,0033528
1/298.257222101 (ETRS89)
Baangegevens
Perihelium 0,98 AE
Aphelium 1,02 AE
Halve lange as (a) 1,0000026 AE
Excentriciteit (e) 0,016710219
Lengte klimmende knoop (Ω) 348,73936°
Periode (P) 1,0000175 jaar
Inclinatie (i) 1,57869°
Waarnemingsgegevens
Afstand tot de zon 149,6×106 km (~ 1 AE)
Atmosferische gegevens
Luchtdruk Gem. 1013,25 hPa
Samenstelling 78,09% N2, 20,94% O2, 0,93% Ar, 0,04% CO2, 1% waterdamp en sporengassen
Temperatuur Gem. 13,85 °C = 287 K
Portaal  Portaalicoon   Astronomie

De Aarde (soms de wereld of Terra genoemd) is vanaf de Zon gerekend de derde planeet van ons zonnestelsel. Hierin behoort ze tot de naar haar genoemde "aardse planeten", waarvan ze zowel qua massa als qua volume de grootste is. Op de Aarde komt leven voor: ze is de woonplaats van miljoenen soorten organismen.[1] Of ze daarin alleen staat is onduidelijk, maar in de rest van het heelal zijn tot nog toe nergens sporen van leven, nu of in het verleden, gevonden. Radiometrische dateringen hebben uitgewezen dat de Aarde 4,57 miljard jaar geleden is ontstaan[2] en het leven maximaal 1 miljard jaar daarna.[3] Sinds het ontstaan van leven op Aarde heeft deze biosfeer de aardatmosfeer zuurstofrijk gemaakt, waardoor zich aerobe organismen konden ontwikkelen, en een ozonlaag kon ontstaan. Die beschermt het aardoppervlak tegen schadelijke ultravioletstraling, zodat leven op het land mogelijk is.[4]

Het aardoppervlak is voor 71% bedekt met water in de vorm van zeeën en oceanen, de rest bestaat uit continenten en eilanden. Water is noodzakelijk voor het overleven van alle bekende levensvormen.

De lithosfeer, de buitenste laag van de vaste Aarde, is verdeeld in een aantal rigide platen of schollen, die op een geologische tijdschaal (over miljoenen jaren) langzaam over het aardoppervlak bewegen. Deze beweging veroorzaakt de vorming van gebergten en vulkanisme. Onder de lithosfeer bevindt zich de langzaam convecterende aardmantel. De stroming in de mantel veroorzaakt de bewegingen van de platen en vulkanisme aan het aardoppervlak. Onder de mantel bevinden zich een vloeibare buitenkern (waarin het aardmagnetisch veld wordt opgewekt) en een vaste binnenkern. Dit magnetisch veld beschermt het leven tegen de zonnewind en kosmische straling.

De Aarde draait om de Zon in dezelfde tijd dat ze 366,26 maal om haar eigen as draait. Deze tijdsduur wordt een siderisch jaar genoemd. Omdat de rotatie van de Aarde om haar as en de baan van de Aarde om de Zon dezelfde richting volgen (vanaf de noordpool gezien tegen de wijzers van de klok in) is de lengte van het jaar in zonnedagen gemeten precies één dag korter, namelijk 365,26 dagen.

De aardas staat in een hoek van 23,439281° met een lijn die loodrecht staat op het vlak waarin de aardbaan ligt, wat de seizoenen veroorzaakt. De Aarde heeft een natuurlijke satelliet, de Maan, die vlak na de vorming van de Aarde moet zijn ontstaan. Soms worden er kleine objecten ontdekt die tijdelijk een baan om de Aarde beschrijven. De zwaartekracht van de Maan veroorzaakt getijden in de oceanen, stabiliseert de hellingshoek van de aardas en doet de rotatiesnelheid van de planeet langzaam afnemen.