Groothertogdom Litouwen

Великое князство Литовское, Руское, Жомойтское и иных
(Velikoje Knjaztvo Litovskoje, Roeskoje, Zjomojtskoje i inych)
 Kievse Rijk
 Vorstendom Polotsk
13e eeuw – 1795Koninkrijk Pruisen 
Keizerrijk Rusland 
Grunwald Pogoń czerwona.svgPahonia - Пагоня, Grand Duchy of Lithuania COA (1575) cut.png
(Details)(Details)
Kaart
15e eeuw
15e eeuw
Algemene gegevens
HoofdstadKernavė (ca. 1279-1321)
Trakai (1321-1323)
Vilnius (1323-1795)
TalenLitouws, Roetheens (administratie en meerderheid van de bevolking), Pools
Religie(s)Baltisch paganisme
Katholicisme
Regering
RegeringsvormMonarchie
StaatshoofdGrootvorst
Geschiedenis
- Ontstaanca. 1230
- Unie van Krevo14 augustus 1385
- Unie van Lublin1 juli 1569
- Derde Poolse Deling24 oktober 1795

Het groothertogdom Litouwen (Groothertogdom van Litouwen, Roes en Samogitië; Roetheens: Великое князство Литовское, Руское, Жомойтское и иных, Velikoje Knjaztvo Litovskoje, Roeskoje, Zjomojtskoje i inych; Litouws: Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė; Pools: Wielkie Księstwo Litewskie) was een Oost-Europese staat die ontstond in de 13e eeuw en bestaan heeft tot de 18e eeuw.

Het groothertogdom ontstond in de 13e eeuw om de dreiging van de Duitse Orde het hoofd te kunnen bieden en had in Mindaugas zijn eerste vorst. Mindaugas liet zich in 1253 dopen en verkreeg daardoor de koningstitel van paus Innocentius IV. Na de moord op Mindaugas kwamen er weer heidense vorsten op de troon van Litouwen. Dit veranderde toen groothertog Jogaila koning van Polen kon worden en zich daarvoor bekeerde. Twee eeuwen lang regeerde zijn dynastie over Polen en Litouwen en in deze tijd raakten de twee staten steeds meer met elkaar vervlochten. In deze periode kon het groothertogdom zijn eigen identiteit behouden. In een reeks van verdragen raakten beide staten nog nauwer met elkaar verwant, met als uiteindelijke hoogtepunt de Unie van Lublin, waar het Pools-Litouwse Gemenebest werd gevestigd. De aanhoudende oorlogen met andere Oostzeemachten en met het Tsaardom Rusland verzwakten het Gemenebest in de 17e en 18e eeuw ernstig. Rusland wist veel grondgebied af te snoepen, waardoor het groothertogdom aan macht en invloed verloor. In 1795 kwam met de Derde Poolse Deling een definitief einde aan het rijk.

Het groothertogdom omvatte in de 15e eeuw – de periode van zijn grootste uitbreiding – het grondgebied van het huidige Litouwen, Wit-Rusland, Oekraïne, Transnistrië en delen van Polen en Rusland. Het was toen een multi-etnische staat[1] en de grootste staat van Europa.[2] Het groothertogdom was nauwer verwant aan West-Europa dan aan Rusland. Zo werd in Litouwen het Latijns schrift gebruikt in plaats van het Cyrillisch en vertoonden de politieke instituties gelijkenissen met die in West-Europa.[3]