Vitamine D
English: Vitamin D

Vitamine D
Chemische structuur
▵ Molecuulmodel van vitamine D3 zoals het in mensen en dieren wordt geproduceerd
Molecuulmodel van vitamine D3
zoals het in mensen en dieren wordt geproduceerd
Farmaceutische gegevens
MetabolisatieHepatisch, renaal
Halfwaardetijd (t1/2)ca. 50 dagen
Uitscheidingfecaal
Gebruik
MerknamenCholecalciferol, D-cura, Devaron, Divisun
IndicatiesRachitis, osteoporose, Vitamine D-deficiëntie
Databanken
ATC-codeA11CC
Farmacotherapeutisch KompasVitamine D en analoga
MeSHD014807
Portaal  Portaalicoon  Geneeskunde

Vitamine D is een groep van vet-oplosbare secosteroïden verantwoordelijk voor de opname van calcium en fosfaat uit voeding, wat van groot belang is voor diverse biologische processen. De twee belangrijkste vormen zijn vitamine D2 (de plantaardige vorm) en vitamine D3 (de dierlijke vorm). De term vitamine D verwijst ook naar metabolieten en andere analoga van deze substanties.

Vitamine D3 kan in het menselijk lichaam worden geproduceerd onder invloed van ultraviolet licht.[1] In de klassieke interpretatie van het begrip "vitamine" zou dit betekenen dat vitamine D eigenlijk niet beschouwd kan worden als een echte vitamine. In de meeste gevallen is de endogene synthese echter ontoereikend en blijft de mens afhankelijk van de aanvoer uit externe bronnen, vandaar dat het in het algemeen toch als vitamine beschouwd wordt.[2]

Het vitamine D dat in het lichaam wordt aangemaakt of uit voeding wordt verkregen, is het nog niet fysiologisch actief. Pas na enzymatische omzetting in de lever en vervolgens in de nieren verandert het in zijn actieve vorm (calcitriol). Het actieve vitamine D wordt als hormoon via de bloedsomloop naar alle lichaamsweefsels vervoerd. In de darmen bevordert het de opname van calcium, fosfaat en magnesium uit het voedsel. Deze voedingsstoffen zijn met name belangrijk voor gezonde groei van botten, tanden en spierweefsels.

Een tekort aan vitamine D kan het gevolg zijn van onvoldoende inname en een inadequate blootstelling aan zonlicht. Ook lever- en nieraandoeningen kunnen de absorptie en stofwisseling van vitamine D verstoren. Deficiëntie leidt tot verminderde botmineralisatie, en uiteindelijk tot aandoeningen die het bot verweken, zoals rachitis en osteoporose. Naast deze functies van vitamine D is er ook aandacht voor de rol ervan bij hart- en vaatziekten, auto-immuunziekten en kanker.[3] Over deze gezondheidseffecten bestaat echter geen sterke consensus in de geneeskunde.[4]