Wikipedia:Uitgelicht

Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januarifebruarimaartaprilmeijunijuliaugustusseptemberoktobernovemberdecember


8 april

Dokter zet een ontwrichte schouder (ca. 1450)

Geschiedenis van de geneeskunde

De geschiedenis van de geneeskunde is al bijna net zo oud als de mensheid, en zeer uitgebreid. Alle menselijke gemeenschappen en samenlevingen uit het verleden hebben hun eigen opvattingen gehad over zaken als geboorte, dood, ziektes en genezing. In oude tijden werden ziektes vaak toegeschreven aan het werk van demonen en andere kwaadaardige wezens, of de wil van een god. Deze opvattingen vind je vandaag de dag nog steeds terug in bepaalde culturen.

Er zijn geen geschreven bronnen die kunnen bevestigen wanneer de mens zich voor het eerst serieus bezig is gaan houden met het behandelen of voorkomen van ziektes. Tevens is niet met zekerheid te zeggen hoe de eerste geneeskunde eruitzag. Wel is bekend dat men in de prehistorie al planten en kruiden gebruikte als natuurlijk medicijn. Ook werden al primitieve behandelmethodes toegepast, zoals schedeltrepanatie, en geloofde men al in het bestaan van bovennatuurlijke wezens die voor ziekte en genezing zouden kunnen zorgen. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagenKomende 10 dagen
7 april

Logo van het Eurovisiesongfestival 2020

Eurovisiesongfestival 2020

Het Eurovisiesongfestival 2020 was de geplande 65e editie van het Eurovisiesongfestival. Nederland werd aangewezen als gastland nadat Duncan Laurence de voorgaande editie won met het nummer Arcade. Het evenement zou plaatsvinden op 12, 14 en 16 mei 2020 in Rotterdam.

Op 18 maart 2020 gelastte de EBU het Eurovisiesongfestival 2020 af vanwege de coronaviruspandemie. Het was volgens de EBU onmogelijk om 'in deze onzekere tijd' het festival doorgang te laten vinden. Het was de eerste keer dat een editie van het Eurovisiesongfestival werd afgelast. Het plan is om het festival een jaar later alsnog in Rotterdam te houden.

Op 16 mei 2020, de datum waarop de finale van het songfestival zou worden gehouden, komt er een alternatieve tv-uitzending: Eurovision: Europe Shine a Light. Hierin worden de 41 geselecteerde artiesten op andere manieren in de schijnwerpers gezet, zonder publiek. Het programma wordt in alle deelnemende landen uitgezonden en gepresenteerd door Chantal Janzen, Edsilia Rombley en Jan Smit, die ook al hadden getekend voor de presentatie van het songfestival. (Lees verder)

9 april

Dengue

Dengue, ook wel knokkelkoorts genoemd, is een tropische infectieziekte die wordt veroorzaakt door het denguevirus. Tot de symptomen behoren koorts, hoofdpijn, spierpijn en gewrichtspijn, en een kenmerkende huiduitslag die lijkt op die van de mazelen. In een klein deel van de gevallen ontwikkelt de ziekte zich tot de levensbedreigende dengue-hemorragische koorts met bloedingen, laag aantal bloedplaatjes en lekkage van bloedplasma, of tot het dengue-shocksyndroom, waarbij sprake is van gevaarlijk lage bloeddruk.

Dengue wordt overgedragen door verschillende soorten steekmuggen van het geslacht Aedes, voornamelijk door de A. aegypti (denguemug). Er zijn vijf verschillende typen van het virus; infectie met één type biedt doorgaans levenslange immuniteit voor dat type, maar slechts kortdurende immuniteit voor de andere typen. Een latere infectie met een ander type verhoogt de kans op ernstige complicaties. Omdat er geen vaccin is, komt preventie er vooral op neer dat het leefgebied van de muggen wordt ingeperkt, hun aantal wordt gereduceerd en de kans op beten wordt verkleind. (Lees verder)

6 april

Afbeelding

De dood in Venetië

De dood in Venetië (originele Duitse titel: Der Tod in Venedig) is een novelle van de Duitse schrijver Thomas Mann. De novelle verhaalt van een ouder wordende schrijver, iets over de vijftig, die naar Venetië reist en daar gefascineerd raakt door een veertienjarige jongen. Deze fascinatie belet hem de op dat moment door de cholera geplaagde stad te verlaten, waarmee hij uiteindelijk zijn eigen dood tegemoet treedt.

Der Tod in Venedig werd geschreven in 1911. In 1912 werd het gepubliceerd in een gelimiteerde, door de auteur gesigneerde uitgave van honderd exemplaren en geplaatst in het literaire tijdschrift Neue Rundschau. In 1913 verscheen de publieksuitgave bij Fischer Verlag. De meest recente Nederlandse vertaling is van Hans Hom en dateert uit 2002.

In 1971 werd het verhaal verfilmd door Luchino Visconti en in 1973 ging de opera Death in Venice van Benjamin Britten in première. (Lees verder)

10 april

Loopfiets

Uitbarsting van de Tambora

De uitbarsting van de Tambora in Nederlands-Indië is de zwaarste door mensen waargenomen en opgetekende vulkaanuitbarsting. De uitbarsting begon op 10 april 1815 om zeven uur 's avonds. Na twee maanden bereikte de vulkanische as Londen en rapporteerden ooggetuigen bloedrode zonsondergangen. De massale paardensterfte die erop volgde, leidde tot de uitvinding van de loopfiets. Net zoals bij Pompeï bedekte de as een groot gebied. Nu en dan vinden archeologen verstilde scènes en slagen ze er in het dagelijkse leven van destijds te reconstrueren. Verder zijn de rampen onvergelijkbaar. De energie die bij Tambora vrijkwam is gelijk aan duizenden atoombommen van het type Hiroshima. (Lees verder)

5 april

Onrust, schilderij uit 1699.

Onrust (eiland)

Pulau Onrust (Poelo Kapal of Scheepseiland) is een Indonesisch eiland in de Javazee voor de kust van Jakarta. De oppervlakte is drie en een halve vierkante kilometer. Het maakt deel uit van de eilandengroep Kepulauan Seribu die een van de zes gemeenten van het hoofdstedelijk district Jakarta vormt.

In de tijd van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) werden hier schepen gebouwd door personeel dat slechts tweemaal per jaar het eiland mocht verlaten. Later deed Onrust dienst als quarantainestation en na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog als interneringskamp voor NSB'ers. (Lees verder)

11 april

Afbeelding

De graaf van Monte-Cristo

De graaf van Monte-Cristo (originele Franse titel: Le Comte de Monte-Cristo) is een roman van Alexandre Dumas uit 1844. Centraal staan de lotgevallen van Edmond Dantès die, na eerst veertien jaar onschuldig opgesloten te hebben gezeten op grond van een valse verdachtmaking, een verborgen fortuin vindt op het eiland Montecristo, waarna hij met deze verworven rijkdom wraak neemt op degenen die hem dit leed hebben aangedaan.

Het verhaal begint ten tijde van de Honderd Dagen. Het bestaat uit zes afzonderlijke delen die in onderlinge samenhang dienen te worden gelezen. De rode draad door het hele verhaal heen is de gevangenneming van Dantès, gevolgd door zijn jarenlange verblijf in een kerker van het Château d'If, zijn ontsnapping en ten slotte de wraakneming. Daarnaast zijn er allerlei min of meer onderling samenhangende secundaire verhaallijnen met betrekking tot de overige personages.

Het verhaal is los gebaseerd op een waargebeurd verhaal over de lotgevallen van de Franse schoenmaker Pierre Picaud. (Lees verder)

4 april

Coxiella burnetii bacteriën

Q-koorts

Q-koorts is een bacteriële infectieziekte die kan worden overgedragen van dieren op mensen. Deze wordt veroorzaakt door de intracellulair levende, gramnegatieve bacterie Coxiella burnetii. De bacterie kan lang buiten de gastheer in leven blijven en ook na jaren nog dieren en mensen besmetten. De ziekte komt over de hele wereld voor en werd in 1935 voor het eerst beschreven door Edward Holbroock Derrick bij medewerkers in een slachthuis in Brisbane, Australië.

Besmetting leidt in ongeveer zestig procent van de gevallen niet tot ziekteverschijnselen; bij de overige veertig procent komt het tot griepachtige verschijnselen en mogelijke complicaties, waaronder endocarditis. Na een tot twee weken treedt gewoonlijk herstel op. (Lees verder)

12 april

Joeri Aleksejevitsj Gagarin

Joeri Gagarin

Joeri Gagarin (1934–1968) was een Russisch kosmonaut, de Russische naam voor ruimtevaarder. Op 12 april 1961 maakte Gagarin aan boord van de Vostok 1 als eerste mens een reis door de ruimte.

In eerste instantie was German Titov geselecteerd voor de eerste bemande ruimtevlucht, maar omdat de Russische autoriteiten vonden dat zijn voornaam te Duits klonk, werd hij door Gagarin vervangen. (Lees verder)

3 april

Antoine-Jean Gros: Bonaparte bezoekt het pesthuis in Jaffa (1804)

Pesthuis

Een pesthuis was een huis waar lijders aan pest en andere besmettelijke ziektes naartoe werden gezonden zodat ze konden worden afgezonderd van de rest van de stadsbewoners. De meeste pesthuizen in Nederland en Vlaanderen werden in de 16e en 17e eeuw gebouwd. Na de laatste pestepidemieën in Europa eind 17e eeuw verloren de pesthuizen hun functie.

Oorspronkelijk werden lijders aan pest geïsoleerd in hun eigen woning. Ze mochten alleen naar buiten als ze een witte vlag of stok droegen, zodat ze herkenbaar waren. Na de middeleeuwen besefte men dat het effectiever was om pestlijders samen te brengen in aparte gebouwen buiten de stadsmuren, en ontstonden de eerste pesthuizen.

Allerlei zieken werden naar het pesthuis gebracht, waaronder lijders aan pest, lepra en andere besmettelijke ziektes, maar ook geestelijk zieken. Het was een voorloper van het ziekenhuis, maar door de slechte hygiëne en verzorging werden de patiënten meestal eerder slechter dan beter. (Lees verder)

13 april

Portret van James Ensor

James Ensor

James Ensor (13 april 1860 – 19 november 1949) was een Belgische kunstschilder van het symbolisme. Hij wordt algemeen erkend als de belangrijkste vernieuwer van de moderne kunst in België, een dissonante individualist die zich niet gemakkelijk liet onderbrengen in een of andere kunstrichting. Minder bekend is dat hij ook muziek componeerde. (Lees verder)

2 april

Afbeelding

Medische microbiologie

De medische microbiologie is een medisch specialisme dat zich bezighoudt met het opsporen, diagnosticeren en behandelen van infectieziekten. Infectieziekten zijn aandoeningen veroorzaakt door micro-organismen, met name bacteriën, virussen, parasieten, en schimmels (waaronder de eencellige gisten). De medische microbiologie omvat tevens de wetenschappen van de microbiële pathogenese en de epidemiologie. De medische microbiologie heeft daardoor raakvlakken met de pathologie en de immunologie.

De medische microbiologie is een tak van de microbiologie, en heeft de mensheid de kans gegeven infectieziekten te begrijpen, herkennen en bestrijden, waarvan de manier van ontstaan tot dan toe onbekend was. Medisch microbiologisch onderzoek heeft het mogelijk gemaakt vaccins te ontwikkelen. Voorheen dodelijk verlopende epidemieën als de pest en de pokken, en infectieziekten als hondsdolheid en kinderverlamming zijn hierdoor uitgeroeid, of in ieder geval beheers- en behandelbaar geworden.

(Lees verder)

14 april

Christiaan Huygens

Christiaan Huygens

Christiaan Huygens (Den Haag, 14 april 1629 – aldaar, 8 juli 1695) was een vooraanstaande Nederlandse wis-, natuur- en sterrenkundige, uitvinder en schrijver van vroege sciencefiction. Hij was een van de leidende figuren van de zeventiende-eeuwse wetenschap. Omdat Huygens als eerste wiskundige formules gebruikte in de natuurkunde, wordt hij gezien als de eerste theoretische natuurkundige. (Lees verder)

1 april

Het centrum van Kuala Lumpur tijdens de coronalockdown van 2020.

Lockdown

Een lockdown (letterlijk: af- of vergrendeling, betekenis: platlegging) is een noodprotocol dat meestal voorkomt dat mensen of informatie een gebied verlaten. Het protocol kan meestal alleen worden ingesteld door een autoriteit.

Lockdown kan ook worden gebruikt om mensen binnen een faciliteit of bijvoorbeeld een computersysteem te beschermen tegen een bedreiging of andere externe gebeurtenis. Bij gebouwen betekent een lockdown gewoonlijk dat deuren die naar buiten leiden, zodanig zijn vergrendeld dat niemand naar binnen of naar buiten mag. (Lees verder)

15 april

Corrie ten Boom

Corrie ten Boom

Corrie ten Boom (Amsterdam, 15 april 1892 – Placentia, 15 april 1983) was een Nederlandse horlogemaakster, evangeliste, auteur en verzetsstrijdster tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Corrie ten Boom groeide op in een orthodox-protestants gezin in Haarlem. Het gezin Ten Boom was lid van de Nederlandse Hervormde Kerk. (Lees verder)

31 maart

Newtonpendel: de derde wet in de praktijk

Wetten van Newton

De wetten van Newton vormen samen met de wet van behoud van impuls en van impulsmoment de grondslag van de klassieke mechanica. De drie natuurwetten werden in 1687 door Isaac Newton geformuleerd in zijn boek de Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (Latijn voor wiskundige beginselen van de natuurfilosofie) en beschrijven onder meer de beweging en het evenwicht van krachten. (Lees verder)

16 april

Bart de Graaff

Bart de Graaff

Bart Frederikus de Graaff (16 april 1967 – 25 mei 2002) was een Nederlands televisiepresentator en programmamaker, alsmede de oprichter en voorzitter van zijn eigen omroep BNN. Hij was een opvallende persoonlijkheid door zijn uitgelaten en energieke gedrag waarbij hij allerlei kwajongensstreken niet schuwde.

De Graaff werd in Haarlem geboren, maar kort daarna verhuisde hij samen met zijn ouders en zusje naar Hillegom. Op zijn negende kwam hij tijdens het spelen onder een auto. Daarbij verbrijzelde hij een been en liep hij een bacterie op, die zijn nieren aantastte. Door deze nierziekte ontwikkelde hij ook een groeistoornis, waardoor hij nooit groter is geworden dan een kind van twaalf. Na de mavo kwam hij in 1986 op televisie. (Lees verder)

30 maart

Het logo van de strip

Suske en Wiske

Suske en Wiske is een Belgische stripreeks die is bedacht door Willy Vandersteen en in eerste instantie ook door hemzelf getekend werd. Later werd de strip voortgezet door achtereenvolgens Paul Geerts, Marc Verhaegen en het duo Luc Morjaeu en Peter Van Gucht van Studio Vandersteen. Het is een van de populairste stripseries in Vlaanderen en een van de Vlaamse strips die ook in Nederland erg populair is geworden. De serie loopt sinds 1945. Daarmee is het de langstlopende stripreeks van in ieder geval de Benelux, en mogelijk wereldwijd. (Lees verder)

17 april

Yosemite Valley

Yosemite National Park

Yosemite National Park is een nationaal park in de Sierra Nevada, in het oosten van de Amerikaanse staat Californië. Het werd in 1890 opgericht als een van de eerste nationale parken. Yosemite is bekend om de Yosemite Valley, een glaciaal dal omringd door granieten rotsen zoals Half Dome en El Capitan. Verder omvat het park het zeldzame reuzensequoiabos Mariposa Grove en tal van bergrivieren en watervallen. Yosemite is voor bijna 95% beschermd als wildernisgebied en herbergt een grote biodiversiteit. Sinds 1984 is het natuurgebied erkend als werelderfgoed. (Lees verder)

29 maart

Een pot mayonaise

Mayonaise

Mayonaise (Frans: sauce mayonnaise) is een koude, witte saus op basis van olie en eidooiers, eventueel op smaak gebracht met azijn of citroensap, mosterd of andere smaakmakers. Het is een stabiele emulsie van plantaardige olie in water, waarbij de eidooier als emulgator optreedt. Mayonaise is een beschermde productaanduiding krachtens de Nederlandse Warenwet en Belgische Warenwetgeving. (Lees verder)

18 april

Zwart-witte vari (nominaatondersoort)

Vari

De vari (Varecia variegata), ook wel bonte maki genoemd, is de grootste maki uit de infraorde der lemuren (Lemuriformes), een diergroep die endemisch is op het eiland Madagaskar. Na de indri is de vari de grootste nog levende halfaap. Hij heeft een langharige vacht en een kraag die de oren en kin bedekt. De vari onderscheidt zich van de verwante rode vari (V. rubra) door de typische zwart-wittekening.

De vari komt uitsluitend voor in de westelijke laaglandbossen van Madagaskar. Het is een dagactief dier en brengt een groot deel van zijn tijd door in de bovenste boomlagen, waar hij zich voedt met vruchten, nectar, bloemen en bladeren. Vari's leven in groepen met een complexe sociale structuur. Soortgenoten communiceren met elkaar middels luide, schorre kreten. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31